جزوه تایپ شده شیمی دارویی ۲
صدها مترقادر است سنگ مخزن را تحت تاثیر قرار دهد و بدين طريق نفت درون مخزن در مدت زمان کوتاه مچور و – )( )( – ؛ – ً
– – – – :
: : -()- –
*:
:
:
– : – : ً )( :
)(
:
: )( : : :
– – (-): – =(=): :
:
) ( : +)( : : -: ً :
—- – – – – -= :
– — % -=-=– = –=:
– – – – – () :
– – – :
– – (/) – (/) /<≈ =->ً موجود در طبیعت، که از روی فراوانی و غلظت آنها میتوان نوع مواد آلی مولد نفت و نوع محیط رسوبی ديرينه را تشخیص داد، عبارتند از:
1-27C کلستان Cholestane : چنانچه فراوان باشند نشاندهنده آن است که موجودات مولد نفت از نوع دريايی )فیتوپلانكتون و …( هستند.
2-28C ارگوستان Ergostane : چنانچه فراوان باشند نشاندهنده آن است که محیط رسوبی مواد آلی سازنده و مولد نفت مردابی يا لاگونی بوده است در اين محیطها که عمدتاً در شرايط آب و هوايی گرم قرار گرفتهاند و اغلب شوری بالايی دارند، تنها موجوداتی میتوانند در آن رشد کنند که تحمل شوری آب را داشته باشند. محیطهای درياچهای هم مثل يک محیط لاگون میباشد.
3-29C سیتوستان Sitostane : چنانچه فراوان باشند نشاندهنده آن است که مواد آلی مولد نفت از گیاهان عالی بوده است. سیتوستان نسبت به بلوغ حساس هستند. با استفاده از آنها میتوان به میزان پختگی نفت ،مهاجرت يا عدم مهاجرت نفت و مسافت مهاجرت نفت پی برد.
Sterol استرولC30 -4
Triterpanes or Hopanes ترایترپنها یا هوپانها
هوپانها يكی ديگر از ترکیبات مهم بیومارکری هستند. منشا آنها به جزوه شیمی دارویی ۲ )موجوداتی که نظام سلولی آنها فاقد هسته و سیتوپلاسم است( مانند باکتریها برمیگردد. ترایترپنها عموماً دارای 5 حلقه به نامهای D ،C ،B ،A و E میباشند که در بیشتر موارد حلقه E دارای 5 اتم کربن و بعضاً تا 6 اتم کربن میباشد.
اگر ترایترپنها دارای 5 حلقه باشند به آنها pentacyclics میگويند که تعداد اتم کربن در آنها بین 23 تا 35 )گاها تا 41( میباشد ،اگر دارای 3 حلقه باشند به آنها tricyclics میگويند که تعداد اتم کربن در آنها بین 21 تا 41 میباشد .البته در بیشتر موارد تعداد اتم کربن در آنها کمتر از 25 است. گروه ديگر از ترایترپنها که کمتر شناخته شده هستند و مطالعات محدودی روی آنها صورت گرفته است، چهار حلقهایها يا tetracyclics میباشند.
monoterpane منوترپن
چنانچه دو واحد ايزوپرين به يكديگر وصل شوند تشكیل منوترپن را میدهند.
diterpane دیترپن
از به هم پیوستن دو منوترپن و يا به عبارتی از به هم پیوستن چهار واحد ايزوپرين به يكديگر حاصل میشوند.
Stereochemistry استریوشیمی
هرگونه جابهجايی و انتقال اتمها در يک مولكول يا آرايش اتمها در يک مولكول هیدروکربنی تحت عنوان استريوشیمی خوانده میشود. برخی عوامل از جمله تخريب میكروبی، دما، اکسیداسیون و احیا تغییراتی را در ساختار حلقههای کربنی ايجاد میکنند. به عنوان مثال چنانچه هوپانی با ترکیب A دارای 31 اتم کربن باشد، درصورتی که بنیان متیل از روی اتم کربن شماره 25 کنده شده و اتم هیدروژن) H( جايگزين آن شود منجر به تشكیل هوپانی با ترکیب B میگردد که دارای 29 اتم کربن است. به اين تغییر در آرايش هوپان ،استريوشیمی میگويند.
بیومارکرها معمولا از ترکیبات حلقوی تشكیل شدهاند. صفحه فلزی چین خورده را در نظر بگیريد که به هر يک از اتمهای کربن، سه اتم کربن متصل است و پیوند چهارم میتواند به صورت بنیان اتیل، متیل، هیدروژن و … باشد. برای نشان دادن موقعیت بنیانها و هیدروژن از علائمی چون مثلث و دايره استفاده میکنند. موقعیت قرارگیری بنیانها به طور کلی به دو صورت میباشد
شیمی دارویی ۲
1- در صورتی که بنیان يا هیدروژن به طرف بیننده و يا به طرف بالا باشد، میگويند موقعیت يا position آن به صورت β است .اين موقعیت را در بنیانها به صورت يک مثلث تو پر و در هیدروژن به صورت يک دايره تو پر نشان داده میشود.
2- در صورتی که بنیان يا هیدروژن – ▲ ∆
● ○
:
– – :
)(
)(
)(
)( )( اتم کايرال موجود در ترکیبات بیومارکری استرانها است و در خانواده هوپانها، مرکز کايرال را در موقعیت کربن شماره 22 )22C( میبینید .اپیمرها به دو صورت چپ S و راست R میباشندکه ترکیبات نوع S فرم جزوه بیوشیمی برای کنکور ارشد هستند و ترکیبات نوع R فرم بیولوژيكی هستند. هر چه مقدار اپیمر S بیشتر باشد نشاندهنده بلوغ بیشتر میباشد .از اپیمرها به عنوان شاخص مچوريتی و بلوغ سنگ منشا و نفت استفاده میکنند.
استرولها در مراحل پايانی دياژنز و پس از تحمل تغییرات شیمیايی در مرحله کاتاژنز تحول يافته و به استرانها تبديل میشوند. به عنوان مثال کلسترول 27C، ارگوسترول 28C، سیتوسترول 29C و استرول 30C در نتیجه هیدروژنی شدن به ترتیب به کلستان ،ارگوستان، سیتوستران و استران تبديل میشوند.
بیومارکر 24-ایزوپروپیلکلستان isopropylcholestane-24
در طی زمان کامبرين زيرين با شروع پیشروی دريا، شرايط ايدهال برای رشد اسفنجها فراهم شد. پس از مرگ اين موجودات و دفن در لابهلای رسوبات ،امروزه به شكل يک بیومارکر کاربرد دارند.
بیومارکر 4-متیلاستران methylsterane-4
استرانهايی هستند که در حلقه A يک گروه متیل به کربن شماره4 وصل شده است. به اين نوع بیومارکر نام دينواستران dinosterane دادهاند. دينواسترانها از موجودات دريايی دينوفلاژلهها مشتق شدهاند .اين بیومارکر بیشتر از رسوبات ژوراسیک گزارش شده است به همین دلیل کاربرد سنی پیدا نموده است .
دیااسترانها یا استرانهای مجدداً آرایش یافته diasterane or rearranged steranes
تبديل استران معمولی به ديااستران تحت شرايط معینی در حین دياژنز و کاتاژنز )در مرحله بلوغ حرارتی( صورت میگیرد. آرايش مجدد استرانها عموماً به دو عامل نسبت داده میشود:
1- دما که سبب تبديل استرانهای معمولی يا منظم به ديااستران میگردد.
2- تشكیل ديااستران از استران معمولی که ممكن است در اثر نقش کاتالیزوری کانیهای رسی باشد .البته درمطالعات و تحقیقات انجام شده ،آثار و شواهدی که دال بر نقش کاتالیزوری کانی رسی باشد، ديده نشده است .بنابراين :
– ) (
– ))- ) -(
– ) [Ni/V]، (
– )/[هوپان/مورتان](
–)(. —//-)(.
– – (%) ±- )(
)(
-)(.